Rregullat e pergjithshme ndërkombëtare per kalimin nderkufitar dhe pjesmarjen ne ekspozitat te zogjve te zbukurimit.
Mblodhi dhe përgatiti Koço Kaskaviqi
Shpesh personalisht marr telefonata ku thelbi I bisedës konsiston në procedurat për transportin e zogjve jashtë teritorrit të vendit tonë. Të njëjtat pyetje dhe sqarime bëhen edhe në sekretarine e FOSH. Nisur nga kjo, artikulli synon të beje sqarimet e nevojshme megjithese jo në formë shteruese pasi në vendin tonë ende nuk janë ngritur të gjitha strukturat të cilat duhet të kryejnë procedurat dhe ndjekin zbatimin e regullave që kërkohen për një mbarëvajtje në mbarështimin e shpendëve dekorativë në kafaz.
Ky shkrim sigurisht nuk ka ambicie për të dhënë të gjitha përgjigjet, as për të zëvendësuar punën apo informacionin e dhënë nga ana e organeve kompetente. Qëllimi i tij është thjesht të ndihmojë për një qasje në tërësi dhe me qartësi të mjaftueshme mbi problemin, duke e bërë atë më pak të lodhshëm për ata që duan të fillojnë, apo tashmë e kanë ndërmarrë "aventurën e madhe" të mbarështimit me dashuri jo vetëm të kanarinave, por dhe zogjve që jetojnë të lirë në natyre dhe që mbahen në kafaze në shumë shtëpi, apo ferma.
Por, cilat janë regullat dhe ligjet që regullojnë veprimtarinë dhe pasionin tonë në këtë fushë?
Duke pasur parasysh se gjithë shoqëria jonë funksionon mbi bazën marëdhënieve shoqërore të drejtat dhe detyrimet në veprimtarinë tonë regullohen nëpërmjt ligjeve.
Një ligj i vetëm nuk është i izoluar, por është pjesë e një rendi ligjor, një sistemi rregullash që plotësojnë dhe nganjëherë janë reciprokisht të varur nga njëri tjetri, ndaj dhe interpretimi i një ligji, nuk është gjithmonë i lehtë.
Objekt i vëmendjes është zbatimi i të drejtave dhe kufizimeve që rrjedhin nga zbatimi i ligjeve kombetare të ndërvaruara me njëri tjetrin dhe me ato ndërkombëtare (Konventat)
Kjo përmbledhje synon të kufizojë në maksimum interpretimin në mënyra të ndryshme të rregullave në Shqiperi dhe t’i unifikoje ato me praktikat botërore bashkëkohore.
Detyrimi I pare, unazimi
Zogu i shoqëruar në çdo kontroll doganor të kalimit ndërshtetëror të kufirit dhe në çdo regjistrim për pjesmarrje në një ekspozitë apo aktivitet ornitologjik duhet të jetë i pajisur me një unazë e cila përfaqëson “pasaportën” e tij. Unaza lidh të dhënat e zogut, si numurin individual dhe vitin e lindjes me të dhënat e personit që e ka çelur në kafaz. Më shumë hollësi për unazimin, për përshkrimin e llojin e unazave, për ndarjen e tyre sipas specieve dhe racave e gjeni respektivisht tek lidhjet: https://www.fosh.al/index.php/vendosja-e-unazave
https://www.fosh.al/index.php/ngjyrat-e-unazave
https://www.fosh.al/index.php/permasat-e-unazave
Detyrimi I dytë, Çertifikata Veterinare.
Për të parandaluar përhapjen e sëmundjeve ngjitëse tek shpendët udhëtues duhet ti vertetojnë dinspektorit doganor dhe regjistruesit apo veterinerit në ekspozite se gëzojnë shëndet të plotë. Vizitat kryhen dhe çertifikatat lëshohen nga nga zyrat Rajonale te Autoritetit Kombëtar të Veterinarisë dhe Mbrojtjes së Bimëve, në vijim AKVMB, (ish Drejtoria e Shërbimit Veterinar në MBZHRAU.)
Formati i çertifikatës veterinare shqiptare është i njëjtë me atë të gjitha vendeve të BE dhe është i hartuar në dy gjuhë, shqip dhe anglisht. Lidhur me këtë çertifikatë hollësisht lexo në lidhjen:
https://www.facebook.com/share/p/17fsfKmns6/
Për kalimin e kufijve dhe regjistrimin në ekspozita jo të gjitha speciet kanë të njëjtat detyrime.
Kanarinat e të gjitha racave, Papagallët budger, dhe Finch Zebra (zogjte e fatit) mjaftohen me dokumentacionin e spjeguar më lart, ( unazë dhe çertifikatë veterinare), por ekziston një kufizim në numurin e individëve. Kufirin vetëm me këto dokumenta nuk mundet ta kalojnë të shoqëruar më shumë se 5 zogj zbukurimi. Federata (FOSH), Shoqatat, apo organizata të tjera të liçensuara dhe të pajisura me NIUS plotësojnë dokumentacionin e nevojshëm,por jo për arsye tregëtimi. Dokumentat shtesë të plotësuar nga organizatat janë:
Regjistrimi paraprak në aktivitetin e specifikuar
Të dhënat e shoqëruesit dhe mjetit të transportit etj
Për kalimin e kufijve dhe regjistrimin në ekspozita të gjitha speciet dhe racat të cilat pavaresisht se mbahen apo kanë lindur në kafaz jetojnë gjithashtu në gjëndje të egër në natyrë janë objekt i C.I.T.E.S.
Në këtë grup zogjtë më të zakonshëm që mbarështohen në kafaze dhe jo vetëm, janë dhe:
- Gardelinat (Carduelis carduelis)
- Gardelina e Venezuelës (Spinus cucullatus) dhe të gjitha racat e Gardelinave
- Diamant Gouldian (Chloebia gouldiae)
- Bilbili (Luscinia megarhynchos) dhe të gjitha racat e tij
- Verdulli ose Gjelbërushi (Chloris chloris)
- Zogu I barit (Serinus serinus)
- Bullfinch (Pyrrhula pyrrhula)
- etj, etj
…dhe të gjitha
- racat e papagallëve
Cfarë është C.I.T.E.S. dhe cilat janë ligjet dhe regulloret që rjedhin prej saj?
C.I.T.E.S. është një akronim (shkurtim), i formuar nga inicialet e "Konventës për tregtinë ndërkombëtare të llojeve të rrezikuara të florës dhe të faunës së egër”, e njohur më mirë si "Traktati i Washingtonit", nga që shumë vende e nënshkruan në atë qytet, në Shtetet e Bashkuara, më 3 mars, 1973
Republika e Shqipërisë ka aderuar tek kjo Konventë me ligjin nr.9021, datë 6.3. 2003.
Me këtë Konventë, shtetet nënshkruese kanë vendosur dhe pranuar rregulla të veçanta “Për tregtinë ndërkombëtare të llojeve të rrezikuara të florës dhe të faunës së egër”, në mënyrë që tregëtia e tyre ndërkombëtare të mos ja u rrezikojë mbijetesën dhe gjatë transportit dhe tregëtimit ndërkombëtar të shmangë keqtrajtimet.
Traktati Washingtonit ka dhe “Anekset” ku janë listat me llojet e florës dhe faunës së egër, që mbrohen nga ky ligj gjatë tregëtimit të tyre ndërkombëtar.
Konkretisht:
a) Aneksi 1, ku janë të listuara llojet e kërcënuara me zhdukje, tregtimi i të cilave lejohet vetëm në rrethana të jashtëzakonshme;
b) Aneksi 2, ku janë të listuara llojet jo detyrimisht të rrezikuara me zhdukje, por për të cilat duhet kontrolluar tregtimi, për të garantuar mbijetesën e tyre;
c) Aneksi 3, ku janë të listuara llojet, që mbrohen të paktën nga një shtet, i cili u ka kërkuar shteteve të tjera palë asistencë në kontrollin e tregtimit të tyre.
Këto lista janë të depozituara në çdo doganë dhe zbatimi i tyre është detyrim të paktën për të gjitha doganat e vendeve të BE, dhe në cdo pike doganore Shqiptare apo ato të vendeve fqinjë.
Aktet ligjore të cilat janë në fuqi në Shqipëri dhe ju referohem janë:
Ligji nr.9021, datë 6.3.2003 “Për aderimin e Republikës së Shqipërisë në konventën “Për tregtinë ndërkombëtare të llojeve të rrezikuara të florës dhe të faunës së egër” (CITES)” Për te lexuar më shumë zgjidh lidhjen:
Ligji nr.9867, datë 31.1.2008 "Për përcaktimin e rregullave dhe të procedurave për tregtimin ndërkombëtar të llojeve të rrezikuara të faunës dhe të florës së egër Për te lexuar më shumë zgjidh lidhjen:
Ligji nr. 40/2013 Për disa ndryshime në ligjin nr. 9867, datë 31.1.2008 Për te lexuar më shumë zgjidh lidhjen:
Të gjitha llojet e zogjve që mbahen në kafaz janë regjistruar në Aneksin 2 të ligjit nr.9021 të përmendur më lart dhe, për këtë arsye, mbajtja e tyre ne kafaz i nënshtrohet " legjislacionit CITES ".
Në zbatim të këtyre ligjeve zogu i listuar ne Aneksin 2 të CITES kontrollohet gjatë kalimit të kufirit nga agjenti doganor dhe nga organizatorët gjatë regjistrimit si pjesmarrjës ne ekspozitë me një dokument shtesë të atyre që u spjeguan më lart për Kanarinat e të gjitha racave, Papagallët budger, dhe Finch Zebra (zogjte e fatit) Ky dokument lëshohet nga zyra e CITE pasi kini plotësuar më parë:
Detyrimi I pare, unazimi, shtohet me: DEKLARIMI I LINDJES
Ligji nr. Nr.9867, datë 31.1.2008, kërkon që "të gjitha lindjet në kafaz (robëri) ose riprodhimet e ekzemplarëve të specieve të përfshira në Shtojcat I dhe II të CITES, duhet të raportohen dhe certifikohen duke u regjistruar.
Ligji njeh dhe autorizon Ministrinë Mjedisit, si institucionin qëndror përgjegjës për zbatimin e kërkesave të konventës, të dispozitave të këtij ligji dhe të akteve nënligjore në zbatim të tij. Ministria administron të gjitha regjistrat kombëtarë të llojeve të faunës e të florës si dhe regjistrat kombëtarë të mbarështuesve që dëshirojnë të mbareshtojnë individë në fermat e tyre. Inspektoratit Shtetëror i Mjedisit dhe Pyjeve, është organ kontrollues i zbatimit të këtyre ligjeve.
Në vendet perendimore , psh Gjermani, Hollande, Itali etje, deklarimi i lindjes duhet të bëhet sa herë që ka lindje në tufën ose fermën e mbarështuesit nëpërmjet një formulari (deklaratë). Formulari i plotësuar i dërgohen me postë rekomande CITES si autoriteti kompetent i shërbimit të certifikimit brenda dhjetë ditëve pas ngjarjes. Procesi vëzhgohet nga Policia Pyjore sipas rajoneve
Në Shqipëri, ligji e kërkon që rrjeti i zyrave të CITES të jenë të ngritura në bazë qarku apo rajoni për gjithë vendin. Për sa kohë që procedura e regjistrimeve është e perqëndruar vetëm në Ministri, ajo mundet të kryehet vullnetarisht dhe nëpërmjet Federatës Ornitologët Shqiptare (FOSH), e cila nëpermjet Regjistrit të Antarëve, shpërndarjes së unazave, mban njëkohësisht dhe regjistrimin vjetor të lindjeve të reja të cilin e raporton çdo vit në Ministrinë e Mjedisit dhe në Konfederatën Botërore të Ornitologjisë, COM .
Formulari për regjistrimin vjetor pasi plotësohet mund të dërgohen me postë, ose elektronikisht në sekretarinë e Federates Ornitologet Shqiptare (FOSH); rekomandohet të dërgohet njëkohësisht me formularin “Kërkesë për tu paisur me unaza” për vitin pasardhës. FOSH si subjekt juridik I regjistruar dhe I njohur më parë nga Ministria, brënda muajit Janari I dërgon zyrës së CITES, si autoriteti kompetent i shërbimit të certifikimit të gjitha regjistrat sipas formatit të aprovuar më parë nga autoriteti CITES.
Duke supozuar se hartimi për të dhënat e regjistruesve (mbareshtuesve)nuk duhet të përbëjë ndonjë problem, ne duhet të ndalemi në pjesë të tjera të formës, dmth:
Përveç të dhënave të regjistruesit (mbareshtuesit), formulari duhet të përmbajë datën e lindjes së subjekteve, numrin e lindjeve, emrin e llojeve, që duhet të jetë emri shkencor dhe i përbashkët.
Data e lindjes: Zogjtë e vegjël nuk janë të lindur në të njëjtën ditë, duke gjetur tejet të vështirë regjistrimin dhe mundësinë të dërgojmë më shumë se një formular për një palë vezë (një fole), apo për të evidentuar çdo humbje jete të individëve në tufë, çdo shitje apo shkëmbim, duhet të merret parasysh në qoftë se ne dërgojmë një formular të vetëm për të gjitha foletë e zogjve, me plotësimin e të dhënave të tilla si data e lindjes,numuri rendor i çdo zogu nga i pari deri tek i fundit; duke deklaruar njëkohësisht dhe humbjet apo shitjet.
Gjëja e parë që duhet të bëni në qoftë se doni të kini mundësinë për të shitur, të këmbeni, ose të vini në dukje dashurine tuaj ndaj zogjve duke marrë pjesë në aktivitete si, gara, ekspozita etje, duhet që ashtu si dhe vetë ju, të regjistroni nëpërmjet jush të gjithë individët (zogjtë). Në rast të kundërt aplikimi ështe I pavlefshëm dhe pjesmarja juaj nga organizatorët duhet të ndalohet.
Ligji nr. Nr.9867, datë 31.1.2008, neni 5, percakton se "...përgjegjësia për të provuar zotërimin e një individi të një lloji të përfshirë në anekse bie mbi zotëruesin e këtij individi."
Në qoftë se ju vendosni për t’i mbajtur për vete zogjtë, për kënaqësinë tuaj dhe nuk hiqni dorë kurrë prej tyre, qoftë dhe kur I shisni për së liri,ose dhuruar, përjashto vetëm të sapolindurit, bile edhe subjektet fillestare, çdo individ (zog), e ka të detyrueshme deklarimin e lindjes nga mbarështuesi.
Detyrimi shtesë: DOKUMENT PERCAKTIMI
Për shitjen e zogut tonë të dashur , qoftë pa pagesë, nevojitet për t'u mbushur një dokument i veçantë. Formulari duhet të plotësohet në dy kopje, njëra prej të cilave duhet t'i dorëzohet marrësit dhe një duhet ruajtur si objekt kontrolli. Nuk është e nevojshme që ky dokument të dërgohet në zyrën e shërbimit të çertifikimit CITES apo FOSH.
Në formular, përveç që tregohen të dhënat e autorit dhe marrësit, për ekzemplarët e përfshirë në shitje do të tregohet shërbimi i certifikimit në CITES, që ka qenë dërguar në kohën e shpalljes së lindjes, numri i regjistrimit të caktuar për ta dhe data e shitjes.
Të gjitha formularët e njohur ndërkombëtarisht i gjeni në fund të shkrimit.
Në veçanti:
- Në rast të inspektimit nga Policia Pyjore, , për të krijuar një korrespondencë të saktë në mes dokumenteve të (deklaratës së lindjes, caktimin, regjistrat) dhe individit ose zogut, duke shmangur mosmarrëveshjet të kota të mbarështuesi me organet e inspektimit të cilat mundet të na prekin dhe ekonomikisht, prania e unazës e bën më të lehtë;
-Është një garanci e sigurt që tregon se si nëpërmjet unazës ju që pëlqeni dhe doni një zog ta bëni tuajin, të shkoni tek koleget mbarështues brenda tufës së tij, andej nga e cila ka lindur, dhe të zgjidhni drejt duke ditur njëkohësisht per te, preardhjen ose trashëgimnine si dhe vitin e lindjes.
Si duhet të jetë një UNAZË ?
NË PËRFUNDIM
Siç u përmend në hyrje, këto shënime të thjeshta me siguri nuk pretendojnë për të shterur kërshërinë dhe njohjen lidhur me regullat dhe ligjet për mbarëvajtjen e pasionit tone të përbashkët.
Megjithatë, përfaqësojnë një parakusht për fillimin e një krahasimi dhe debati të dëshiruar në mes mbareshtuesve fillestar ose me përvojë.
Rishikuar, Nentor 2025
Publikuar Nentor 2017
CITE, DEKLARATA e lindjes së nr _____ / ____
` (VITI)
_______________________, ______________
(qyteti, fshati) ( data )
OBJEKTI: Raporti i lindjeve sipas ligjit nr.9867, datë 31.1.2008 , i ekzemplarëve të specieve të faunës së egër (zogjtë) të përfshira në Shtojcën I dhe II e CITES dhe në anekset 1 dhe 2 të Ligjit nr.9021, datë 6.3.2003
DREJTORIA E PYJORES
Sherbimi Certifikimit CITES
ruga __________________________ Nr. ____
________ _____________________
(Qarku) (qyteti/ fshati)
Il i nënëshkruari_____________________lindur në _______________________(____) _____________
banues në___________________________ (___) rruga __________________________ n. ____
Tel. _________________ mbarështues i një ferme shpendësh, ne adresën e mësiperme,
KËRKOJ:
në datën ___________________ (jo më shumë se dhjetë ditë nga kjo), kanë lindur individë të egër sipas klasifikimit tuaj:
- ______ _____________________________________ _________________________________
(me germa) (emertimi shkencor) (emertimi popullor)
Unaza: K.P.M ______ Nr. _______ - _______ - ______- ______ - _______ - _______- ______ - ______- _____ /VITI
Këto zogj janë zbutur në kafaz. Të dhënat e njëjta janë shënuar me një dorëshkrim në një unazë metalike, të paluajtshme dhe të diametrit të përshtatshëm, të autorizuara nga Federata e Ornitologeve Shqiptarë (FOSH), një OJQ e njohur nga Gjykata e Tiranës, me vendimin nr 3867, dt 15.05.2014. Unaza tregon: inicialet e ALBANIA-AL, kodin personal te mbarështuesit fillestar, vitin e lindjes së subjektit, dhe një numër vijues rritës.
|
PER MARRESIN Vula. – Sherbimi. CITES
_______________________________________ n. protokollit, data e firma te ngarkuarit |
Mbarështuesi
_________________________ |
Shenim: Raporti do të dërgohet ose të dorëzohet në protokoll në dy kopje, njëra nga të cilat, pasi të vuloset kur të pranohet nga Inspektori Pyjeve , duhet t'i kthehet mbarështuesit.
|
REGJISTRI LINDJEVE TE REJA |
|||||||
|
UNAZA |
KAFAZI |
FOLEJA |
SHENIME |
UNAZA |
KAFAZI |
FOLEJA |
SHENIME |
|
N° |
N° |
N° |
N° |
N° |
N° |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
data .../..../ ....
REGJISTRI LINDJEVE TE REJA
Emri......................Mbiemri.......................
KPM................
Raca qe mbareshtoj .................................... .................................................
(emri popullor) (emri shkencor)Adresa: rruga.................................... Nr ..., Ap.....Qyteti......................., Kodi Postar.............
DKLARATA PER SHITJE E ZOGUT, CITES .me /_________(VITI)________
_____________________________ ________________________
(Qyteti) ( data )
OBJEKTI: Shitja e mostrave të gjalla (zogjve) të specieve të listuara në Aneksin VIII të kësaj Neni.32 në Rregulloren e KE. 939/97 të datës 26 maj 1997, në Aneksin B të Rregullores KE nr. 230/97 e 18 nëntor 1997
i nenshkruari______________________________ lindur ______________________il__________
banues____________________ (____) rruga _______________________________n.______
Tel. __________________ drejtues i nje ferme amatore per rritjen e shpendeve në vendbanimin e mesiperm me numrin serial: "AL" KPM. ________
DEKLAROJ
kam shitur sot per z.___________________________________________________
lindur._____________ ne____________________banues ne ____________________________
rruga ____________________________n.___________, zogjtë e mëposhtëm të gjallë riprodhuar dhe edukuar në kafaz (robëri), të shënuara me një dorëshkrim në një unazë te paluajtshme të dhënë nga FOSH- Shqiperi, lindja e të cilit ka qenë e raportuar në kohë për CITES në Shërbimin e certifikimit ________________ për të kam marrë numrin e datan________________ protokoll_________________________në._____ të________________________ ____________________________ n° unazës _____
(me germa) (emertimi shkencor) (emertimi popullor)
n._____ di ________________________ ____________________________ n° unazes _____
(me germa) (emertimi shkencor) (emertimi popullor)
REFERUAR Ligjit Nr 9876 datë 31.1.2008 kam qenë i informuar në mënyrë të vazhdueshme për strehimin, pajisjen dhe praktikat e nevojshme për të siguruar kujdesin e duhur
matrikulluar nga "FOSH" (KPM) _______________
SHITESI BLERESI
__________________________ ________________________
|
REGJISTRI I BLERJEVE TE REJA |
SEKSI…………… |
TIPI………………………….
|
||
|
SHENIME MBI SUBJEKTIN |
SHENIME |
ADRESA E MBARESHTUSIT |
||
|
N°……………………………… ………………………………… ………………………………… ………………………………… …………………………………
VITI………K.P.M………n°… |
|
|
||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
N°……………………………… ………………………………… ………………………………… ………………………………… …………………………………
VITI………K.P.M………n°… |
|
|
||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
N°……………………………… ………………………………… ………………………………… ………………………………… …………………………………
VITI………K.P.M………n°…°… |
|
|
||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||
|
|
|
|||