NDIKIMI I HËNËS NË MBARËSHTIM: BIORITMET DHE HËNA.

Nga Rafael Cortázar Casado.

Kam një mik që e njoh prej shumë vitesh, i cili rrit kanarinat Roller njësoj si unë - më falni, jo tamam njësoj. Ne rritim të njëjtin lloj këngëtarësh, por secili prej nesh ka mënyrën e vet për të ndihmuar zogjtë tanë gjatë asaj faze shumë të rëndësishme të jetës së tyre: riprodhimit.

Sa herë që kemi mundësi të flasim dhe ngrihet tema e mbarështimit, ai bën gjithmonë të njëjtin koment: "Unë gjithmonë i bashkoj çiftet e mia në Ditën e Shën Jozefit."

Çdo mbarështues ka metodën e vet. Në shumë raste ato përkojnë me ato të mbarështuesve të tjerë, por më shpesh ka dallime të konsiderueshme. Megjithatë, kjo nuk do të thotë që udhëzimet e vërteta që vlejnë për të gjithë ne kur fillojmë sezonin e mbarështimit duhet të injorojmë.

Pavarësisht gjerësisë gjeografike ku ndodhet kafazi i zogjve, është NATYRA, me shkronja të mëdha, që përcakton ritmin. Ka tre sinjale kryesore që duhet të marrim parasysh kur fillojmë sezonin e shumimit.

Shenja e parë është se ditët fillojnë të bëhen më të gjata.

«Tani errësohet më vonë», më thotë gruaja ime, duke më njoftuar për ndryshimin.

Shenja e dytë është se ditët nuk janë më aq gri - ato bëhen më të ndritshme dhe drita është më intensive.

Shenja e tretë është se temperaturat fillojnë të rriten.

Të gjithë ne, në një moment, kemi vëzhguar kalimin e patave që fluturojnë në formacion V, duke i thirrur njëra-tjetrës ndërsa udhëtojnë drejt vendeve të tyre të shumimit. Pranvera po afron.

Mund të ketë ndryshime në varësi të faktit nëse kafazi i zogjve ndodhet në një tarracë të jashtme apo brenda një dhome të mbyllur me dritare, në varësi të orientimit të tij dhe shumë faktorëve të tjerë. Por natyra sundon dhe kur afrohet pranvera, aktiviteti hormonal fillon të rritet tek të gjitha qeniet e gjalla. Këto hormone janë përgjegjëse për riprodhimin dhe përgatitin jetën për stinën e re.

Kur them të gjitha qeniet e gjalla, kam parasysh pikërisht këtë: njerëzit, kafshët dhe bimët - ata që janë më të rëndësishëm për ne kur përpiqemi të kuptojmë se si funksionon ky mekanizëm kompleks i riprodhimit.

Megjithatë, disa mbarështues, për shkak të rrethanave, duhet të fillojnë mbarështimin më herët nga natyra sa do të diktonte normalisht. Ajo që bëjnë ata është të provokojnë artificialisht një pranverë të hershme. Duke përdorur ndriçim artificial dhe kohëmatës, ata u sigurojnë kanarinave të tyre orë më të gjata dite. Në këtë mënyrë - disi mashtrues dhe kundër natyrës - ata arrijnë të prodhojnë një brez të ri.

Nëse shumimi përshpejtohet me rreth një muaj, pasojat për zogjtë zakonisht nuk janë shumë serioze. Por nëse sezoni i shumimit shtyhet shumë përpara, kjo mund të shkaktojë çekuilibra fiziologjike.

Për ta ilustruar këtë më lejoni të jap një shembull.

Një bashkë-mbarështues në shoqatën tonë solli kanarina nga jashtë Spanjës kohët e fundit për të punuar me to në kafazet e tij. Në vendin e tyre të origjinës, ritmet biologjike të kanarinave ndiqnin stinën natyrore të asaj gjerësie gjeografike. Ora e tyre biologjike ishte e sinkronizuar me natyrën.

Papritmas ato e gjetën veten në një vendndodhje të ndryshme gjeografike me ditë më të gjata, dritë më të fortë dhe temperatura më të larta. Rezultati? Sapo mbërritën në kafazin e tyre të ri, femrat filluan të pillnin vezë.

Brenda vetes, trupat e tyre përjetuan një çekuilibër hormonal që u korrigjua gradualisht ndërsa përshtateshin me mjedisin e tyre të ri.

Për këtë arsye, nxitja artificiale e pranverës për kanarinat tona nuk është shumë e këshillueshme.

Në rreshtat që kam shkruar deri më tani, kam vendosur dy lloje orësh në tavolinë që janë të lidhura ngushtë: natyra dhe qeniet e gjalla. Ato janë të lidhura, dhe qeniet e gjalla ndikohen fuqishëm nga natyra.

Le të shqyrtojmë një shembull që ndihmon në shpjegimin e kësaj teme komplekse: Unë si person, kanarinat e mia si kafshë dhe pemët e mia bonsai si bimë. Të tre ne ndikohemi nga katër stinët e vitit, nga fazat e hënës dhe nga perigjeu dhe apogjeu i hënës - lëvizja e saj më afër dhe më larg Tokës.

Secila prej këtyre qenieve të gjalla ka orën e vet të brendshme, unike dhe të brendshme, si dhe bioritmet e veta, të cilat ndikohen fuqimisht nga bota natyrore përreth nesh.

Ka thënie popullore që të gjithë i dimë dhe që përshtaten këtu në mënyrë të përkryer: " Pranvera e bën gjakun të trazohet".

Dhe nëse vërejmë ndryshime në ndjeshmërinë e partnerit tonë, njerëzit shpesh thonë: "Duhet të jesh me hënë të mirë".

Në të vërtetë, hëna ndikon jo vetëm te njerëzit, por edhe te kafshët dhe bimët - secila në mënyrën e vet. Të gjithë ndikohen dhe kushtëzohen nga Zonja Hënë.

Në varësi të vitit, muajit, ditës, fazës hënore, distancës nga Toka, nëse hëna po afrohet apo po largohet, apo nëse është në apogje apo perigje — të gjithë këta faktorë kanë një ndikim. Dhe në kohën e saj të lirë, hëna ndodh të kontrollojë edhe baticat.

Shkurt, kam përmendur nëntë rrethana që ndikojnë, pavarësisht nëse na pëlqen apo jo, në orët biologjike të qenieve të gjalla në Tokë. Mund të ketë të tjera, por në studimin tim në terren, të cilin e fillova në vitin 2019 - shtatë vjet më parë, nuk i kam përfshirë. Më kanë mbetur ende tre vjet për të përfunduar statistikat që do të më ndihmojnë të kuptoj më mirë marrëdhënien midis çiftëzimit dhe hënës.

Për këtë studim dhjetëvjeçar, po përdor Kalendarin Hënor Michel Gros , të cilin fillova ta përdor rreth njëzet vjet më parë kur fillova të kultivoja bonsai. Është një mjet thelbësor për të punuar me bimët dhe e blej çdo vit.

Në këtë studim unë regjistroj gjithçka që lidhet me riprodhimin që mund të lidhet me nëntë faktorët hënorë që përmenda më parë. Çdo gjë është shkruar në regjistrin e riprodhimit. Kjo më lejon të shoh se si hëna në varësi të pozicionit të saj në momente specifike ndikon në ngjarje. Përfundimet statistikore pasi të përfundoj dhjetë vitet e të dhënave në vitin 2028 shpresoj ti organizoj.

Duke u përqendruar veçanërisht te hëna e plotë, ajo që më ka tërhequr vëmendjen gjatë viteve të këtij studimi është se nga qershori dhe korriku e tutje hëna pozicionohet pranë perigjeut dhe fillon të largohet nga Toka. Kjo situatë vazhdon gjatë muajve të verës, vjeshtës dhe dimrit.

Megjithatë, në janar, hëna është në kulmin e saj dhe fillon t'i afrohet Tokës gjatë shkurtit, marsit, prillit dhe majit - pikërisht muajt kur qeniet e gjalla janë më të prirura për t'u riprodhuar, veçanërisht kafshët dhe bimët (këtë vit, 2026).

Në fotografi mund të shihni se si hëna e plotë lëviz nga apogjeu në perigje me kalimin e muajve. Por mbani mend se, megjithëse lëvizjet e hënës janë ciklike, ditët specifike në të cilat ndodhin këto ngjarje nuk përsëriten saktësisht çdo vit.

Në shtatë vitet që kam mbledhur të dhëna, këto kushte nuk kanë ndodhur kurrë në të njëjtën ditë, në të njëjtin muaj ose me të njëjtin pozicion hënor nga një vit në tjetrin. Cikli hënor që shohim këtë vit do të jetë krejtësisht i ndryshëm vitin tjetër.

Ne tashmë e dimë se hëna përshkruan një orbitë eliptike rreth Tokës. Duhen rreth katërmbëdhjetë ditë për të lëvizur nga perigjeu (pika më e afërt me Tokën) në apogje (pika më e largët), dhe katërmbëdhjetë ditë të tjera për t'u kthyer në pikën e fillimit - për ciklin e plotë rreth njëzet e tetë ditë.

Kjo lëvizje e hënës, së bashku me pozicionin e saj sezonal në lidhje me diellin, sipas statistikave duket se - që po mbledh - ka një ndikim të fortë te qeniet e gjalla.

Mbarështimi i kanarinave duke përdorur një kalendar hënor nuk është i zakonshëm, dhe jam i sigurt se mund të numërohen me gishtat e njërës dorë mbarështuesit që e bëjnë këtë.

Një kalendar hënor është një libër i vogël xhepi dhe shumë i lirë. Shpresoj që një tjetër mbarështues i interesuar për kërkime do të fillojë të regjistrojë të dhënat hënore në shënimet e mbarështimit, ashtu siç ne regjistrojmë tashmë kur një femër ndërton folenë e saj, bën vezët e kështu me radhë. Nëse ata shënojnë edhe fazën dhe pozicionin hënor, ata përfundimisht mund të nxjerrin përfundime të dobishme për të ardhmen dhe për entuziastët e tjerë.

Në fillim, nëse nuk jeni mësuar ta përdorni mund të duket e ndërlikuar, por në fakt është mjaft e thjeshtë. Çelësi është të shkruani gjithçka dhe pasi të ketë mbaruar sezoni i çiftëzimit.të nxirrni përfundime Pastaj, vitin pasardhës, regjistroni gjithçka përsëri dhe krahasojeni me vitin e kaluar.

Megjithatë, edhe pse hëna ndikon në orën biologjike të qenieve të gjalla, duhet të ndodhin gjithashtu në të njëjtën kohë tre kushtet e përmendura më parë: ditë më të gjata, dritë më e ndritshme dhe temperatura në rritje.

Nëse stuhitë e papritura e prishin këtë ekuilibër, efektet e dobishme të pozicionit të hënës mund të ndërpriten dhe kafshët mund ta vonojnë ciklin e tyre riprodhues derisa të përmirësohen kushtet e motit.

Për të ilustruar rëndësinë e ndikimit të hënës te qeniet e gjalla, më lejoni të jap disa shembuj që lidhen me kultivimin e bonsait.

Një bonsai është një vepër e gjallë arti. Kurrë nuk është plotësisht e përfunduar sepse vazhdon të rritet dhe të ndryshojë. Për të ruajtur bukurinë e saj, kultivuesi në mënyrë që pema të mund të jetojë në një hapësirë të kufizuar.duhet ta ri-vazozojë periodikisht për të kontrolluar vëllimin e rrënjëve Kjo duhet të bëhet gjatë çerekut në rënie të hënës, kur hëna i afrohet Tokës në ditën e saj të katërt.

Degët që janë rritur gjatë sezonit të mëparshëm duhet të krasiten gjithashtu për të ruajtur formën dhe ekuilibrin e pemës. Kjo krasitje duhet të bëhet kur hëna është në perigje.

Nëse krasitja do të bëhej gjatë apogjeut, ose ndërsa hëna po largohet nga Toka, pjesa më e madhe e vitalitetit të pemës do të ishte në pjesën ajrore të bimës. Lëngu do të rrjedhte me bollëk për shkak të efektit thithës të shkaktuar nga distanca e hënës, dhe dega dhe rrënja e saj përkatëse mund të thaheshin.

Nga ana tjetër, nëse krasitja bëhet në perigje, vitaliteti përqendrohet në rrënjë. Do të dukej sikur dega ishte e thatë, pasi nuk do të rridhte pothuajse asnjë pikë lëng.

Prandaj, shumë detyra të kërkuara në kultivimin e bonsait duhet të kryhen në kohën e duhur dhe sipas llojit të pemës me të cilën punohet. Për shembull, midis specieve gjetherënëse dhe atyre me gjelbërim të përjetshëm qasja ndryshon. Po kështu, kushtet hënore ndryshojnë në varësi të specieve bimore të përfshira.

Kjo jep një ide se sa i dobishëm mund të jetë një kalendar hënor kur punoni me bonsai dhe, në përgjithësi, me çdo bimë të gjallë.

Shkurt, kjo është një temë komplekse, por unë besoj se është diçka që mund - dhe ndoshta duhet - të merret në konsideratë. Mund të jetë veçanërisht e dobishme kur dikush ka një kanarinë veçanërisht të mirë dhe dëshiron të punojë me kujdes me të.

Në artikullin tjetër do të shqyrtojmë se si të përfitojmë nga bioritmet e kanarinave për të marrë pasardhës që përbëhen vetëm nga meshkuj ose vetëm nga femra, duke përdorur ndihmën e mikes sonë, hënën.

Vazhdon...

Përshtati në shqip Koço Kaskaviqi