Bioritmet dhe hëna në mbarështimin e kanarinave

 (Vazhdimi)

Nga Rafael Cortázar Casado.

Sa herë që del në pah tema e bioritmeve, nuk mund të mos kthehem pas në kohë, në vitin 1998, kur e pyeta mësuesin tim, Pacon Alarcón të më jepte datën e lindjes së një zogu shumë të veçantë, një nga shumë që kishte. Ideja ishte të llogarisja bioritmin e tij në mënyrë që të lindte femra, sepse nuk kisha marrë kurrë asnjë femër prej tij gjatë gjithë kohës që kisha qenë duke çiftëzuar me të, ai prodhonte vetëm zogj meshkuj, pavarësisht se me cilën femër e çiftëzoja. Një informacion thelbësor për të llogaritur bioritmet është data e lindjes së kafshës. Epo, ai nuk ma dha kurrë. Unë pushova së këmbënguluri dhe mbeta veç me dëshirën për ta ditur. Ndoshta dhe ai duhet të ketë pasur arsyet e tij.

Mund t’i imagjinoj pyetjet që disa mbarështues po i bëjnë vetes kur kanë filluar ta lexojnë këtë artikull.

A ia vlen vërtet të përdoren llogaritjet e bioritmit në mbarështimin e kanarinave?

A ka ndonjë dobi?

Shumë e ndërlikuar duket kjo.

Edhe unë në atë kohë i bëra vetes të njëjtat pyetje, dhe këto ishin përgjigjet e mia. Ia vlen. Është shumë e dobishme. Dhe, brenda një rendi të caktuar. është e thjeshtë për t’u zbatuar

Personalisht, unë përdor bioritmet vetëm me çifte specifike, jo me të gjitha çiftet e vitit. Vetëm me zogj shumë të veçantë, qofshin meshkuj apo femra, individualisht dhe veçmas, ose me çifte që janë me interes të veçantë.

Të gjithë jemi të vetëdijshëm se ka mënyra ose metoda të panumërta për t'u ndjekur: hapja e një ferme nga e para, mirëmbajtja e një lloji tashmë të vendosur, shumimi "sipas rregullit të përgjithshëm"vetëm për të parë se çfarë del, shumimi vetëm i F1-ve, shumimi sipas ngjashmërisë, krijimi i llojit tuaj duke shumuar në sasi nga ekzemplarë të caktuar si shtyllat e strukturës, qoftë vetëm ose si ekip me mbarështues të tjerë. Ka aq shumë mënyra për të bërë gjërat, do të thoja, sa ka mbarështues, dhe në të gjitha ato bioritmet mund të përdoren si një mjet më shumë për të forcuar fermën. Pyetja është nëse mbarështuesi dëshiron ta përdorë atë.

Ashtu si natyra drejtohet nga ciklet e saj, të cilat pavarësisht nëse na pëlqen apo jo përsëriten, dhe pavarësisht se sa përpiqemi ta ndryshojmë atë, të gjitha qeniet e gjalla kanë gjithashtu ciklet e tyre, të natyrshme për secilën specie, të cilat ndikojnë, pavarësisht nëse na pëlqen apo jo, në ekzistencën e tyre, jetën e tyre, aktivitetin e tyre të përditshëm. Është diçka e përfshirë në ADN-në e tyre. Është cikli i jetës në çdo qenie të gjallë: këto janë BIORITMET.

Kontakti im i parë me këtë temë ishte falë një buletini e Madridit nga Asociación de Canaricultores. Españoles — ACE —, numri 26, datë nëntor 1995. Fillova të punoj mbi këtë temë dhe kam mbledhur të dhëna për shkak të zakonit tim për të shkruar gjithçka dhe për të mbajtur statistika. Pas kaq shumë vitesh, arrihet në përfundime që për mbarështues të tjerë që sapo kanë filluar ndoshta mund të jenë të dobishme.

Artikulli i botuar në atë buletin u shkrua nga Z. M. Rodríguez Cruz dhe, natyrisht, përmend një sërë studiuesish, shkencëtarësh, studiuesish dhe madje edhe mbarështuesish të njohur që kanë studiuar bioritmet. Me fjalë të tjera, është një temë reale; ekziston, megjithëse nuk përdoret masivisht në praktikën e përditshme.

Bioritmet ekzistojnë edhe tek njerëzit, dhe një shembull mund të na ndihmojë ta kuptojmë më mirë. Mua më ndodh, dhe mendoj se ju ndodh edhe juve, që ndonjëherë, në jetën e përditshme, ndiheni shumë entuziastë, të aftë për të përballuar botën, dhe , në gjuhën e folur me gruan tuaj bëheni paksa të ekzagjeruar. Nga ana tjetër, ka ditë kur mezi mund të zvarriteni dhe nuk keni dëshirë të bëni asgjë. E njëjta gjë ndodh edhe tek gratë: ka ditë kur është më mirë të qëndroni të qetë dhe t'i mbani gjërat në heshtje, dhe, nga ana tjetër, ka ditë kur ato janë më të hapura dhe, çuditërisht, kjo shpesh përkon me hënën e plotë. Këto janë bioritme.

Në të vërtetë, hëna luan një rol të rëndësishëm në të gjitha lëvizjet ciklike që ndodhin te qeniet e gjalla dhe në natyrë. Kur është afër Tokës, pemët e kanë të gjithë potencialin e tyre në rrënjët e tyre, duke grumbulluar lëndë ushqyese nga toka dhe nga uji që thithin. Kur hëna fillon të largohet nga Toka, lëngu ngrihet me potencial të madh, të cilin pema e përdor për të krijuar lëvore të reja, gjethe të reja për të zhvilluar më shumë fotosintezë, lule për të mbështetur veten dhe qeniet e tjera të gjalla, fruta me farat e tyre për krijimin e jetëve të tjera.

Tek qeniet e gjalla, ky proces i akumulimit të energjisë në një fazë të ulët të qetësisë jetësore dhe një fazë tjetër të kulmit ose vitalitetit maksimal është ajo që është quajtur bioritm ose, në kuptimin figurativ, qarkullimi i gjakut. Ashtu si tek pemët është lëngu që transporton atë energji të akumuluar, tek njerëzit dhe gjithashtu tek kafshët është qarkullimi i gjakut, sistemi nervor dhe gjëndrat endokrine që përshtaten dhe modifikojnë sjelljen e tyre sipas cikleve jetësore, në të cilat hëna luan një rol udhëheqës të rëndësishëm.

Le të fillojmë me kanarinat.

Që nga lindja, atyre u atribuohen në mënyrë ciklike dy rryma gjaku, me një vazhdimësi qarkullimi plotësisht të pavarur, të cilat do të kalojnë njëra-tjetrën pa ndërhyrë me njëra-tjetrën. Njëra njihet si rryma mashkullore, me një kohëzgjatje jetësore prej 23 ditësh, dhe tjetra si rryma femërore, me një kohëzgjatje jetësore prej 28 ditësh, të dyja duke pasur një fazë me vitalitet të lartë dhe një tjetër nga fillimi deri në fund me vitalitet të ulët ose qetësie.

Dobia për rritësin e kanarinëve që llogarit bioritmet, të paktën për mua, është e qartë: varësisht nga ajo që më intereson, mund të marr vetëm zogj meshkuj, ose zogj femra, ose në çift të dy gjinitë. Përveç kësaj, do të di nëse vezët do të jenë pjellore apo, të gjitha do të jenë boshe. Ndonjëherë disa femra pjellin poshtë sepse kanë një çift me vezë boshe; nëse për atë çift bioritmi llogaritet, mund të justifikohet dhe nuk ka asgjë të keqe në këtë. Saktësia e asaj që dikush dëshiron të marrë do të zbatohet për çiftin për të cilin bëhet llogaritja, jo për të tjerët, sepse ndërsa cikli përparon, siç do ta shihni në grafikët që kam përgatitur për ta bërë më të lehtë për t'u kuptuar, ditët e potencialit maksimal dhe ato të qetësisë jetësore bëhen të papajtueshme

Dhe si bëhet kjo? Le ta shqyrtojmë.

Nga Buletini ACE nr. 26: Të dy ritmet, mashkulli dhe femra, kanë dy faza të aktivitetit seksual, njëra në rritje deri në arritjen e pikës kulmore dhe tjetra në rënie. Gjatë fazës ngjitëse, vitaliteti seksual i kafshës rritet progresivisht derisa të arrijë maksimumin e saj në pikën kulmore. Pasi të jetë kaluar kjo pikë, fillon cikli zbritës, duke zvogëluar gradualisht fuqinë riprodhuese derisa të fillojë një ritëm i ri, pa ndërprerje në rrjedhë e vazhdueshme dhe me vazhdimësi  ciklike.

Kur fillon një cikël, intensiteti i fazave të secilit ritëm, mashkullor ose femëror, rritet në mënyrë progresive. Në ritmin mashkullor, një periudhë aktiviteti ose gjendjeje kulmore mund të identifikohet në pesë ditë e gjysmë, e cila përbën pikën kulmore. Që atëherë e tutje, fillon gradualisht rënia, e karakterizuar nga një dobësi e theksuar vitale, me pikën më të ulët në rreth gjashtëmbëdhjetë ditë e gjysmë.

Grafiku 1 Rritmi i mashkullit

Në të njëjtën mënyrë, ritmi femëror zhvillohet me një periudhë aktiviteti që kulmon në gjashtë ditë e gjysmë, dhe një periudhë qetësie seksuale që kulmon në njëzet e një ditë e gjysmë.

Grafiku 2 Rritmi i femres

Deri në këtë pikë, teksti është marrë fjalë për fjalë nga buletini. Ajo që vijon me këto të dhëna është mënyra ime e punës.

Grafiku3 Duke mbivendosur të dy ciklet, mund të vërehet se si fazat ngjitëse dhe zbritëse kryqëzohen në gjysmë të ciklit, pasi ato kanë kohëzgjatje të ndryshme.

Mënyra ime për të bërë llogaritjet, në rast se mund të jetë e dobishme.

Gjëja e parë që përcaktoj është çifti që më intereson, varësisht nga ajo që kërkoj me atë çift të veçantë: nëse është çifti i parë, i dytë apo i tretë. Më pas, marr kalendarin hënor të Michel Gros për muajin që më intereson dhe shoh se ku është hëna më e mirë për të siguruar fekondimin e vezëve: një çerek në rritje drejt hënës së plotë, kur hëna po largohet nga Toka, jo kur po kthehet dhe po i afrohet Tokës.

Nëse është çiftëzimi i parë, përqendrohem te muaji shkurt. Nëse ajo që kërkoj është çiftëzimi i dytë, përqendrohem te prilli. Dhe nëse ajo që më intereson është çiftëzimi i tretë, përqendrohem te maji. Pasi të kem parë gamën e ditëve në të cilat duhet të lëviz për të bashkuar çiftin, llogaris moshën e zogut nga dita që ka lindur deri në atë ditë specifike që kam shënuar më parë në kalendar. Më pas, llogaris bioritmin e meshkujt dhe atë të femrës veçmas, që korrespondon me çiftëzimin që më intereson. Nga ajo pikë e tutje, vizatoj vijën ngjitëse-zbritëse, pasi numerikisht kemi ditët maksimale dhe minimale që bioritmi përdor në lëvizjen e tij.

Unë përgatis katër muaj: shkurt, mars, prill dhe maj. Në këtë mënyrë, gjithmonë e di  , pasi e bëj veçmas, në lidhje me bioritmin dhe hënën se në çfarë gjendjeje, janë si femra ashtu edhe meshkuj. Kjo më lejon të ndërroj një mashkull dhe ta përshtas atë me një femër tjetër, bioritmi i së cilës përkon me atë që më intereson, në mënyrë që të marr llojin e pasardhësve që më duhen në çdo moment të caktuar.

Që nga momenti që lind një kanarinë deri në vdekjen e saj, ciklet e bioritmit mashkullor dhe femëror janë në fuqi; ato nuk ndalen kurrë. Nëse e bëjmë pjesën kulmore të ciklit të përkojë si tek meshkujt ashtu edhe tek femrat, pjelloria është e siguruar. Dhe nëse, në të njëjtën kohë, kemi llogaritur që bioritmi mashkullor përkon tek të dy prindërit, atëherë kemi siguruar një fole vetëm me zogj meshkuj, ose me femra, sipas llogaritjeve, ose të të dy gjinive. Ne kemi në dispozicion një mjet që na lejon të mos ia lëmë tërësisht rastësisë gjenetike pasardhësit që do të marrim.

Do të jap tre shembuj se si i rregulloj foletë sipas asaj që kërkoj, dhe pastaj do të shqyrtojmë llogaritjet që duhen bërë.

1. A) Një bashkërritës më ka dhënë një femër që është femra e një kampioni të madh. Gjëja e parë që bëj është t'i kërkoj, gjenealogjinë ju lutem, - është thelbësore që ajo të ketë lindur në çiftin e dytë - dhe, sigurisht, datën e lindjes, në mënyrë që të mund të llogaris bioritmin e saj.

Nga kjo femër, unë jam i interesuar vetëm për zogjtë meshkuj nga barku i parë. Do të kërkoj një mashkull mjaft të pjekur në mënyrë që t'u jap përparësi gjeneve të reja të femrës mbi ato të meshkujve. Do të duhet të kontrolloj bioritmet si të mashkullit ashtu edhe të femrës në mënyrë që të marr vetëm meshkuj. Gjëja e parë që bëj është të shikoj në kalendarin hënor muajt shkurt dhe mars, si fillimi i barkut të parë, për të parë se cilat ditë janë më të përshtatshme për të bashkuar çiftin. Pasi të kem identifikuar ditët më të përshtatshme sipas kalendarit hënor, llogaris bioritmet e femrës dhe të meshkullit në ato ditë specifike, kur pjesa e sipërme e kurbës - domethënë pika e plotësisë më të madhe - duhet të përkojë tek të dy prindërit për meshkujt. Duket komplekse, por nuk është aq shumë, dhe mund t'ju them se funksionon, sepse kam çiftëzuar, dhe ende çiftëzoj, herë pas here me këtë metodë, dhe përkon plotësisht, por vetëm në tufën që kemi llogaritur, jo në të tjerat.

1. B) Një shembull tjetër.

Unë kam një mashkull të jashtëzakonshëm, një nga ato zogj që fiton në çdo shfaqje ku e fus. Me këtë mashkull, për të vepruar do të shqyrtoj dy mënyra të ndryshme.

Së pari. Nga një mashkull i ri me këto karakteristika, unë jam i interesuar vetëm për femrat e tij nga çiftëzimi i dytë. Kam disa femra të rritura dhe duhet të shoh se cila prej tyre përputhet me bioritmin femëror në datën e çiftëzimit të dytë, një datë që e kërkoj më pas në kalendarin hënor.

Meqenëse jam i interesuar për çiftin e dytë, shkoj në prill dhe maj dhe shënoj ditët më të përshtatshme të fazës hënore, në mënyrë që të ndihmoj në sigurimin e fekondimit të vezëve. Kontrolloj numrin e ditëve të jetës së të dy prindërve për të parë se në çfarë gjendjeje janë bioritmet e tyre për femrat në ato ditë specifike. Pasi të jenë gjetur ditët më të favorshme për të lindur vetëm femra, duhet të kthehem 39 ditë prapa në kalendar për të bashkuar çiftin. Ato duhet të prodhojnë dhe të rrisin çiftin e parë në mënyrë që të arrijnë datën që më intereson për të filluar çiftin e dytë. Për shifrën prej 39 ditësh, do ta komentoj në fund të këtij artikulli.

Opsioni i dytë kur vazhdohet: meqenëse ai është një ekzemplar kryesor, mund të merret në konsideratë krijimi i një dege të re për t'ju shtuar pemës së përgjithshme gjenealogjike të zogut; domethënë, përdorimi i tij si shpend stallogjik dhe marrja prej tij e një numri të mirë pasardhësish, si zogj meshkuj ashtu edhe femra, me femra të ndryshme. Duke përdorur kryqëzimin në linjë, kryqëzimin paralel në gjini dhe shkallën e femrave gjatë katër viteve, dhe duke u mbyllur në vitin e katërt, në vitin e pestë do të marrim ekzemplarë që do të mbajnë një përqindje shumë të lartë të gjeneve të ekzemplarit kryesor në gjenetikën e tyre; domethënë, ato do të kenë një përqindje shumë të lartë homozigotiteti.

Në këtë rast, kurba e hënës në fazat e saj të ndryshme përgatitet për katër muaj, ose, me fjalë të tjera, për të gjithë sezonin e çiftëzimit. Në këtë mënyrë, do të shohim se kur është e këshillueshme ta çiftëzojmë atë me femra të ndryshme. Por në të njëjtën kohë, dhe paralelisht, është thelbësore të kemi kurbën e bioritmit të tij për katër muajt, dhe të sigurohemi që kur të vendoset me një femër tjetër, kurba e tij të jetë në pozicionin e gjendjes maksimale. Nuk ka rëndësi nëse është për meshkuj apo për femra, por në asnjë rrethanë nuk duhet të vendoset me femrën kur ajo është në fazën e ulët të bioritmit, sepse të gjitha vezët do të jenë të pafertilizuara. Bioritmi i tij llogaritet për fillimin e shkurtit dhe, nga ajo datë e tutje, kurba ndërtohet duke numëruar ditët sipas grafikëve që kemi parë më parë, ku jepen të dhënat e nevojshme për këtë punë. Mund ta shihni në fotot e mëposhtme: katër muajt e kalendarit hënor dhe katër muajt e bioritmit.

1. C) Një shembull tjetër dhe i fundit.

 Kam femërn, vajzën e një kampioni, që ma dha bashkë-mbarështuesi, dhe kam meshkullin e jashtëzakonshëm që sapo pamë. Më shkoi ndërmend të bëj një çift me këto dy ekzemplarë të shkëlqyer.

E vetmja gjë që më intereson nga ky çift janë pasardhësit e tyre, si zogjtë meshkuj ashtu edhe femrat, nga çiftimi i tretë. Shkojmë në muajin maj për të parë, në kalendarin hënor, ditët më të përshtatshme për të bashkuar çiftin. Pasi të jetë përcaktuar dita më e përshtatshme, unë llogaris bioritmin te mashkulli dhe të femrës për të parë në çfarë pozicioni të kurbës bioritmike janë të dy, pavarësisht nëse është për meshkuj apo femra, por kurrë në pjesën e poshtme të kurbës, sepse nuk do të fekondohen ; janë në fazën e qetësisë jetësore.

Tani duhet të kthehem prapa në kalendar për të parë se kur duhet t'i bashkoj, në mënyrë që të kenë kohë të rrisin dy çiftime dhe të hyjnë në të tretin, i cili është i vetmi që më intereson. Për të hyrë në çiftimin e dytë, e kam përmendur tashmë se u duhen 39 ditë. Tani, për të rritur çiftimin e dytë dhe për të hyrë në të tretin, do t'u duhen 42 ditë. I mbledh ato së bashku dhe më japin 81 ditë për të hyrë në çiftimin e tretë, nëse gjithçka shkon mirë. I numëroj ditët në kalendar dhe atë ditë i vë të shumohen, në mënyrë që të prodhojnë dy çiftime, zogj të vegjël, dhe pastaj kalojnë në të tretin.

Dhe tani arrijmë në pikën e shpjegimit se si i bëj llogaritjet për bioritmet. Është thelbësore të dihet dita në të cilën ka lindur kanarina. Gjëja e parë është të gjejmë ditën më të përshtatshme sipas kalendarit hënor në mënyrë që të sigurohemi që vezët të fekondohen . Më pas, numërojmë sa ditë jetë ka ekzemplari deri në atë datë të përcaktuar.

Meshkujt janë 372 ditësh. Do të kryejmë një pjesëtim të thjeshtë matematikor, ku dividendi është numri i ditëve të jetës që ka kanarina, dhe pjesëtuesi është 23 për meshkujt ose 28 për femrat. Herësi do të na japë bioritmet e plota që zogu ka pasur në atë ditë specifike, dhe pjesa tjetër e pjesëtimit do të na tregojë ditën në të cilën ndodhet në lidhje me bioritmin e ri që ka filluar. Në realitet, ai numër - mbetja - është ajo që na intereson për të përcaktuar nëse është dita e duhur për atë që po kërkoj.

Ne pjesëtojmë 372 me 23 ditët e bioritmit mashkullor, dhe kjo në këtë pjesëtim na jep 16 bioritme të plota dhe një mbetje prej 4. Kjo mbetje na tregon se, pasi një bioritëm të ketë mbaruar, një tjetër i ri ka filluar, dhe se është në ditën e katërt; domethënë, është duke u ngjitur në kurbë drejt 5.5 ditëve, që do të ishte pika e eferveshencës maksimale vitale dhe për rrjedhojë seksuale për meshkujt. Prandaj është një ditë ideale për të kapur zogj meshkuj.

Tani i pjesëtojmë 372 ditët e jetës me 28 ditë për të parë se në çfarë gjendjeje ndodhet për bioritmin femëror. Pjesëtimi na jep 13 dhe një mbetje prej 8. Pra, ka pasur 13 bioritme të plota dhe tashmë është 8 ditë në një bioritm të ri; domethënë, tashmë ka kaluar ditën e vitalitetit maksimal, e cila është në 6.5 ditë.

Ne kemi një maksimum në kurbën bioritmike prej 5.5 ditësh për meshkujt dhe 6.5 ditësh për femrat. Unë marr parasysh tre ditë para dhe tre ditë pas maksimumit, dhe gjithashtu i konsideroj të mira, qoftë për meshkujt ose për femrat. Me fjalë të tjera, unë konsideroj një total prej gjashtë ditësh si të vlefshme për secilin prej bioritmeve, jo vetëm ditën e maksimumit. Prandaj, në këtë shembull, meshkuj mund të përdoret për të prodhuar si zogj meshkuj ashtu edhe femra. Nëse pjesa tjetër e ndarjes do të ishte nga 10 deri në 23 ose 28, ne do të ishim në pjesën e qetësisë jetësore, ose në pjesën e poshtme të kurbës, dhe, si pasojë, vezët do të ishin të pastra, boshe.

Më pas, numri i ditëve të jetës së femrës llogaritet në të njëjtën mënyrë. Këto krahasohen me llogaritjet për meshkullin dhe kërkojmë rastësi.

Bioritmet janë mjaftueshëm interesante dhe kanë kaq shumë pasoja, sa do të më detyronin të vazhdoja të shkruaja mbi këtë temë, por besoj se i kam përcaktuar bazat. Tani do të komentoj për numrin e ditëve që marr parasysh për të lidhur një lidhje me një tjetër, për sa i përket kohëzgjatjes që ato marrin.

Kjo statistikë u bë me njëzet femra që rritën zogj në të tre barqet gjatë një periudhe prej katër vitesh. U krye në Madrid, Spanjë, në një kafaz zogjsh të mbajtur në temperaturë ambienti, jashtë, me dritë natyrale dhe kafaze fluturimi jashtë, dhe me një regjim specifik ushqyerjeje. Kjo do të thotë që, është mjaft e mundshme, në gjerësi të tjera gjeografike, me një vendosje të ndryshme të kafazit dhe ushqim të ndryshëm, numri i ditëve që u duhen femrave për të rritur një bark zogjsh dhe për të kaluar në tjetrën mund të mos përkojë. Kjo në secilin rast të veçantë do të duhej të kontrollohej.

Pa asgjë më shumë për të shtuar, me respekt, dhe shpresoj që ky artikull t'ju jetë i dobishëm, nëse kam arritur ta shpjegoj siç duhet.

Përshtati në shqip Koço Kaskaviqi